Nooit goed genoeg
(door Elke Duprez voor VDAB -Magazine maart 2010)
Heb jij ook zo’n stemmetje in je hoofd dat voortdurend kritiek geeft op alles wat je doet, denkt en voelt? Je bent niet alleen. Stef: “’t Is sterker dan mezelf. Bij alles wat ik doe, focus ik op de minpunten en denk ik: dat kan beter. Hatelijk!” We vroegen aan coach Caroline Franssen waar dit stemmetje vandaan komt en hoe ermee om te gaan.
“Zelfkritiek is een stemmetje in je hoofd dat kritische opmerkingen maakt bij de dingen die je doet, denkt of voelt”, legt Franssen uit. “Je vindt bijvoorbeeld dat je vriendelijker zou moeten zijn, of juist assertiever. Of dat je niet zo somber moet zijn, of minder ontevreden. Je vindt dat je een betere moeder zou moeten zijn, of dat je al verder zou moeten staan in je loopbaan. Je probeert de dingen te veranderen door te kijken naar wat je fout doet en dat heel nauwkeurig te omschrijven. Probleem is dat als je voortdurend gefocust bent op wat je niet goed doet en wat beter kan, dat verlammend werkt en je niet meer kan genieten van het hier en nu. Voortdurende zelfkritiek maakt een mens ontevreden, gespannen en rusteloos.”
Dat kan Stef beamen. Hij vertelt: “Ik vind bij alles wat ik doe wel een punt van kritiek. Ik probeer bijvoorbeeld drie keer per week te sporten. Lukt dat eens een keer niet, dan vind ik mezelf laks. Zo ook op het werk. Als er iets niet loopt hoe het moet, dan ga ik altijd eerst bij mezelf kijken. Ik denk dan onmiddellijk dat het komt omdat ik iets verkeerd heb aangepakt. En zelfs als blijkt dat dat niet het geval is, dan denk ik nog: maar mocht ik dat anders hebben aangepakt, zou dat en dat niet gebeurd zijn, waardoor… Dodelijk vermoeiend!”
Vroeg begonnen
Franssen beweert dat dit stemmetje zich al op heel jonge leeftijd ontwikkelt. “Het probeert je zodanig aan te sturen dat je ouders je liefde, waardering en erkenning geven en goed voor je zorgen.”
Het feit dat niet iedereen even onderhevig is aan zelfkritiek ligt volgens Franssen aan twee zaken. “De mate waarin je zelfkritisch bent hangt ten eerste af van je persoonlijke aanleg en gevoeligheid. Hoe gevoeliger je bent voor anderen, hoe meer je je best zult doen om hen te plezieren. Zelfs al betekent dit dat je delen van jezelf moet onderdrukken. Ten tweede hangt het ook af van je ouders: hoe voorwaardelijker hun liefde, hoe groter de kans dat jij jezelf op je donder geeft voor zij het kunnen doen. Als je ouders alleen van je houden als je presteert, of als je lief bent, dan zul je daar enorm je best voor doen.”
Half gewonnen
Met alle gevolgen van dien. Franssen: “De patronen die je in je kindertijd ontwikkelt, staan je in je latere leven in de weg. Het doel van de zelfkritiek raakt eigenlijk buiten beeld. Het wordt een gewoonte die op den duur zelfs destructief kan zijn. Wat bedoeld was om ervoor te zorgen dat je gelukkig was, wordt een voortdurende kwelling, want in je eigen ogen kan je niets meer goed doen. En daar word je uiteindelijk heel ongelukkig van. Zelfkritiek is niet per definitie slecht. Het is alleen beter als je bewust de beslissing neemt om zo nu en dan eens kritisch naar jezelf te kijken, in plaats van de hele dag door.”
Stef knikt: “Zelfkritiek werkt ondermijnend. Bovendien maakt het je als mens onaantrekkelijk. Iemand die voortdurend op zichzelf ligt te vitten is geen fijn gezelschap. M’n vriendin wijst me erop als ik te ver ga. En dat helpt. Op die momenten grijp ik in en laat ik dat stemmetje minder de baas spelen. Hoe ik dat doe? Ik roep gewoon terug!”
Elke Duprez
